Dương Quốc Việt
Những ai phải nhờ cậy “sức mạnh của ngọn giáo” từ kẻ khác để có tự do, thì thứ tự do đó chắc không thể bền chặt, hoặc giả lại bị làm nô lệ cho chính kẻ mà họ nhờ cậy đó!
“Tự do Sancho ạ sức mạnh của ngọn giáo chiến đấu!”, đó là lời hiệu triệu của kỵ sĩ Don Quijote nói với người đồng hành Sancho Panza trong tiểu thuyết nổi tiếng “El Ingenioso hidalgo Don Quijote de la Mancha” của nhà văn Tây Ban Nha Miguel de Cervantes y Saavedra (1547-1616). Lẽ đương nhiên “sức mạnh của ngọn giáo chiến đấu” đâu phải chỉ ở ngọn giáo, mà sức mạnh đó ắt chủ yếu phải ở nơi người cầm giáo cùng với dũng khí và bản lĩnh của họ! Nếu coi tuyên ngôn trên của đại văn hào Cervantes là một chân lý, có nghĩa là kích cỡ của “không gian tự do” đồng thuận với “sức mạnh của ngọn giáo chiến đấu”, để xem xét một số khía cạnh của cuộc sống, hẳn cũng thu được đôi điều gì đó về liều lượng và giá trị sử dụng của mỗi không gian tự do. Và bởi sức mạnh của các ngọn giáo chiến đấu khác nhau, nên độ tự do của mỗi cá nhân, mỗi dân tộc có khác nhau, rằng đó cũng nên coi là một luật chơi của tạo hóa. Nhưng vấn đề còn là ở chỗ, liều lượng của độ tự do là bao nhiêu, thì tương thích với cái sức mạnh của ngọn giáo chiến đấu?
Một người bạn của tôi kể lại rằng, lúc mới vào nghề, anh đã gặp phải một ông tổ trưởng gian dối, mắc bệnh thành tích rất nặng, với danh nghĩa đảng viên, đã có thương hiệu trong nghề vì có nhiều bằng khen của các cấp trên, ông ta như tự ban cho mình cái không gian tự do phủ lên không gian tự do của mọi thành viên, thường xuyên kiếm chuyện làm không ai được yên. Các đồng nghiệp quanh anh khi đó hầu hết bị ông ta dắt mũi, bảo sao nghe vậy, thậm chí có những anh còn tự nguyện làm tay chân cho ông ta… Hoàn cảnh khi đó, đã buộc anh phải xem xét cái “sức mạnh của ngọn giáo chiến đấu” nơi ông ta. Hóa ra cái khoảng trời tự do mà ông ấy đang hoành hành, lại không tương thích với cái tài đức, cái làm nên “sức mạnh của ngọn giáo chiến đấu” của ông ta. Rõ ràng một con người với tính cách như ông ta, chắc chắn không phải là một người tốt, thứ là mặc dù có vẻ thông thạo một vài mẹo vặt nghề nghiệp, nhưng kiến thức chuyên môn của ông ta lại rất kém, đến mức giảng sai không biết (!) Vì vậy, bằng “ngọn giáo” của mình, anh đã phải làm cái việc cực chẳng đã, để đưa ông ta về với cái không gian tự do vừa vặn với cái tài đức của ông ấy!
Câu chuyện trên tuy có vẻ chỉ là một chuyện nhỏ, nhưng nó đã diễn ra ở không ít các cơ quan nhà nước, một thời, để lại nhiều điều đáng tiếc. Thói lộng hành về bản chất chính là sự thụ hưởng quá mức cái không gian tự do mà thôi! Những kẻ lộng hành ở các cơ quan, chắc chắn là những kẻ ngộ nhận sức mạnh nơi “ngọn giáo chiến đấu” của họ, và như thế ắt hẳn là kẻ không sáng suốt! Tuy luật nhân quả sẽ loại bỏ họ, nhưng quy trình sẽ diễn ra khá chậm, đó là một thực tế! Vì thế để thúc đẩy nhanh tác dụng của luật nhân quả, thì đương nhiên cần phải “đọ giáo” chiến đấu trực tiếp, bằng chính nội lực, bởi nếu có nhờ cậy được ngoại lực thì còn e “chờ được mạ thì má đã sưng”! Cũng nhân đây, muốn bàn thêm rằng, luật đời “có tiền mua tiên cũng được”, đúng! Nhưng bao nhiêu tiền thì mới đủ mua tiên? Bởi thế mà sự khoe khoang cái sức mạnh tài chính, như muốn nuốt chửng thiên hạ, của không ít người còn chưa thoát khỏi vòng mưu sinh, cũng đã nhiều phen trở thành lố bịch!
Những kẻ ảo tưởng về sức mạnh “ngọn giáo chiến đấu” của mình, dẫn đến tự cho mình một cái không gian sinh tồn quá mức, đã là đáng trách, nhưng những kẻ đi thêu dệt công lao và tài năng của ai đó, để cung kính dâng lên họ cái không gian tự do rộng lớn, làm ngột ngạt cả bầu không khí dưới vòm trời đó, thì còn đáng trách hơn nhiều! Tình trạng này thường xảy ra ở những nơi, mà những con người ở đó hầu hết là những kẻ hèn kém, lười nhác, dốt nát, hoặc giả mang mưu toan của những kẻ “buôn thần bán thánh”, trục lợi… Chẳng hạn, trớ trêu thay đã có một thời gian dài, ở ngay cả những trường đại học lớn, những lớp lớp thầy trò mụ mẫm với óc phê phán bị tê liệt, đã thổi phồng những “cây đa cây đề” như những bậc vĩ nhân huyền thoại, để rồi chụp lên đầu họ cái không gian tự do như cả một góc trời (!) “Kính chẳng bõ phiền”, chính điều này, chẳng những làm thiên hạ nghi ngờ về nhân cách của các vị tiền bối, mà còn mạng lại cái họa, cái xáu, cái xa lạ với văn hóa văn minh!
Ngược lại, lại có những kẻ chẳng thèm biết đến “sức mạnh ngọn giáo” của ai, vì vậy mà “diễu võ dương oai” trước mặt cả những tay võ nghệ nhà nghề (!) Chúng chẳng khác nào, như lũ chim sẻ choán cả cái không gian tự do của loài chim ưng. Thế nên mới có cái cảnh cười ra nước mắt, bởi những người đã chẳng thể tự mình nghĩ hay làm được một việc gì cho ra hồn, nhưng vẫn rất tự tin, nói về ý tưởng này nọ, như dạy bảo người khác! Mới hay cái câu “điếc không sợ súng” của các cụ thật chí lý làm sao! Còn hơn thế nữa, họ còn tham vọng nhoi lên đầu lên cổ những nhà khoa học, những văn tài, những nghệ sĩ thực thụ, ở cái thời đại hội nhập sâu rộng, cạnh tranh khốc liệt trong thế giới này(!?) Bởi thế mà có cái chuyện lùm xùm, về một vị lãnh đạo chủ chốt của một trường đại học lớn, bị khui ra cái “ngọn giáo chiến đấu” của ông ta là dởm, gây nhức nhối cho cả ngành giáo dục!
Có lẽ cái tuyên ngôn “Tự do Sancho ạ sức mạnh của ngọn giáo chiến đấu!”, còn hàm chứa một thông điệp rằng, chỉ những ai biết chiến đấu bằng chính nội lực của mình, mới đáng được hưởng, và biết hưởng cái không gian tự do, do thành quả chiến đấu mang lại! Nhớ rằng, hiến pháp và pháp luật phải đi cùng với sự hiểu biết và dũng khí, mới mong góp phần làm nên “sức mạnh của ngọn giáo chiến đấu”, để mỗi công dân, mỗi quốc gia tự bảo vệ được cái không gian tự do cho mình. “Ngu si hưởng thái bình” có lẽ chỉ là thái bình của những kẻ “điếc không sợ súng”, hoặc giả thái bình trong nô lệ! Cũng như vậy, những ai phải nhờ cậy “sức mạnh của ngọn giáo” từ kẻ khác để có tự do, thì thứ tự do đó chắc không thể bền chặt, hoặc giả lại bị làm nô lệ cho chính kẻ mà họ nhờ cậy đó! Điều này đã từng diễn ra trong đời sống cũng như trong lịch sử, với những cá nhân hay dân tộc, và đã để lại nhiều bài học vẫn còn nguyên giá trị cho đến hôm nay!
Ngày nay, các siêu cường đang tranh dành địa vị dẫn dắt thế giới, đó là điều không thể tránh khỏi! Nhưng quốc gia nào có đủ tiềm lực và tư cách dẫn dắt thế giới, có lẽ đó là một câu hỏi không khó trả lời với nhiều người, nhưng cũng không dễ chấp nhận đối với không ít người! Vì thế mà nguy cơ chiến tranh vẫn cứ xảy ra, mặc dù ở mỗi siêu cường đều không thiếu gì những bộ óc sáng suốt để nhận ra sự thành bại! Chăng lẽ tạo hóa đã tạo ra nghịch cảnh này, nhằm làm cho hành tinh của chúng ta luôn không bao giờ được ngưng nghỉ (!?)
Khát khao “không gian tự do” của mỗi cá nhân, của mỗi dân tộc, dường như là vô tận. Cũng vì thế mà lịch sử nhân loại đã từng chứng kiến biết bao cuộc xâm lăng tàn khốc, hoặc những cuộc viễn chinh- kiếm tìm những vùng đất mới. Nhưng có lẽ càng văn minh, người ta càng nhận thức rõ ràng hơn cái giới hạn của không gian tự do mà họ và người khác được hưởng, và biết bảo vệ, trân trọng, cũng như biết sử dụng hiệu quả! Không gian tự do là hệ quả của sức mạnh ngọn giáo chiến đấu, nhưng biết sử dụng cái tự do có được cũng sẽ tạo ra nguồn lực bổ sung cho sức mạnh của ngọn giáo đó! Và có phải chăng, mỗi cá nhân, mỗi dân tộc đều nên gắng định biên cái giới hạn không gian tự do cho phù hợp với “sức mạnh ngọn giáo chiến đấu” của mình, và gắng sử dụng không gian ấy cho thật hiệu quả, âu đó cũng là một tiêu chí quan trọng trong thời đại toàn cầu hoá này!
___________________________
Hà Nội – 6/4/2016 – DQV
