Dương Quốc Việt
Ngày tôi còn là học sinh cấp 3, báo Toán học và tuổi trẻ (TH&TT), ra 2 tháng một kỳ, tức là mỗi năm ra 6 số, mỗi số ra 10 đề mới-trong mục “đề ra kỳ này”. Đây là một tờ báo, lúc đó nó rất quý giá đối với tôi! Hình ảnh của tờ báo, thậm chí cả màu và mùi giấy của nó, đã đi vào ký ức của tôi, không bao giờ phai!
Đầu xuân năm 1972-trong tâm trạng ngán ngẩm, vì bị giữ lại-không được vào đại học-trong kỳ tuyển sinh 1971, bạn thử cảm nhận xem-cảm xúc của cậu học trò lúc đó, khi nhìn thấy đề toán của mình, xuất hiện trên số đầu tiên của năm?! Hơi bất ngờ-dường như cậu đã quên nó, do thời gian gửi và đăng cách nhau gần 1 năm.
Dẫu gì, thì đây cũng là một kỷ niệm đầu đời của tôi, với các ấn phẩm toán học của mình. Vì thế, mà đến tận xuân này, sau 52 năm với bao biến cố trong đời, tôi vẫn còn nhớ đến nó. Nay xin chia sẻ cùng các bạn cái đề toán “xưa cũ” ấy (phải nhờ tòa soạn chụp lại từ bản lưu ở đó), cách nay đã 52 năm.
Năm 1972 cậu là một học sinh phổ thông được tuyển đăng 4 đề, ngoài đề đầu tiên này, còn 1 đề ở số tháng 5-6 và 2 đề ở số tháng 7-8, cùng với sự góp mặt trong mục “giải bài kỳ trước” ở các số nữa.
Tôi còn nhớ rất rõ, thành phố Hưng Yên, lúc bấy giờ gọi là thị xã Hưng Yên, do thủ phủ của Hải Hưng đặt ở thị xã Hải Dương, nên khi đó thị xã này rất tiêu điều. Gần hồ Bán Nguyệt, cách nhà tôi khoảng 7 km, có một hiệu sách của cụ Tân Tiến; nơi đây có bán báo TH&TT, và tôi thường mua báo này ở đó. Cũng vào mùa xuân năm 1972 ấy, chỉ ít ngày sau khi tôi mua báo, thì bất ngờ, thị xã bị ném bom dữ dội vào đêm và gần sáng. Gia đình một thầy dạy văn ở trường cấp 2, nơi tôi từng học, đã bị trúng bom… Và đó cũng là những trận bom cuối cùng của không quân Mỹ dội xuống Hưng Yên.
Và mặc dù tham gia báo Toán học và Tuổi trẻ từ sớm, nhưng tôi hầu như không tham dự các cuộc gặp do báo mời. Mãi cho đến đầu thập niên 80 của thế kỷ trước, có vài lần tôi ghé qua tòa soạn, và may mắn được gặp anh Phạm Quang Giám. Với tôi, anh là một con người tuyệt vời và có công rất lớn với báo.
Sau này, khi về giảng dạy ở Đại học Bách khoa Hà Nội, tôi mới có dịp gặp anh Ngô Đạt Tứ-một con người nhân hậu, trực tiếp phụ trách báo khi đó! Anh đã chia sẻ với tôi nhiều câu chuyện thú vị-về việc báo được đón nhận trong xã hội, đặc biệt là từ các thầy ở trường chuyên.
Năm 1998, khi đó báo đã thuộc Nhà xuất bản Giáo Dục quản lý, anh cùng với anh Vũ Kim Thủy (Fb: Vu KThuy) đã đến thăm nhà riêng của tôi. Anh Tứ rất mong muốn tôi sẽ phụ trách báo thay anh-khi anh nghỉ hưu. Tuy nhiên, việc không thành, bởi tôi vẫn muốn ở Đại học Bách khoa Hà Nội-mà chỉ nhận kiêm nhiệm vị trí đó ở báo.
Nhắc đến kỷ niệm này, khiến tôi nhớ lại-cũng trong năm 1998, báo TH&TT đã cho đăng bài “Nhìn lại khái niệm nghiệm kép của phương trình” (5/1998) của tôi. Bài viết này đã giúp Bộ Giáo Dục- điều chỉnh những cách hiểu sai lầm-về mối quan hệ giữa nghiệm kép và tiếp xúc với trục hoành- khi giải các bài tập toán phổ thông.
Câu chuyện đã thành dĩ vãng và TH&TT đã thay đổi khác xưa nhiều, nay nhân Stt này- mới có dịp kể lại. Thực sự tôi xót xa vô cùng- khi biết tin anh Tứ rời xa thế giới này khá muộn (qua Nguyễn Khắc Minh- cháu ruột của anh)! Rồi gần đây, tôi mới được nhìn thấy ảnh anh Phạm Quang Giám trên Facebook Quang Giam Pham của anh. Xin kính chúc anh mạnh khỏe và hạnh phúc bên gia đình!
Tôi cho rằng, ít nhất trong khoảng 30 năm đầu, báo TH&TT đã có những đóng góp to lớn đối với giáo dục nước nhà, không chỉ riêng giáo dục toán học. Với nhiều bài viết và dịch ở các chuyên mục khác nhau, thông qua việc phổ biến các tri thức- liên quan đến toán, một cách tự nhiên, tờ báo cũng đã đồng thời lan tỏa những tư tưởng tự do -tiến bộ, những điều mà báo chí và sách vở khác khó có thể làm được ở thời điểm đó- do bị kiểm duyệt cùng nhiều hạn chế khác, như nhiều người đã biết.
Copy từ Stt: “ẤN PHẨM ĐẦU TIÊN CỦA TÔI”-Fb-20/2/2024.
