Dương Quốc Việt
Mê tín dị đoan đối với tôn giáo cũng giống như chiêm tinh học đối với thiên văn học, đứa con gái điên dại của bà mẹ thông minh. Những đứa con gái này đã thống trị thế giới quá lâu.
Voltaire
_____________________
Một xã hội mê tín là một xã hội trong đó nhiều người tin vào và hành động dựa trên những niềm tin phi lý hoặc không có cơ sở khoa học. Mê tín có thể bao gồm các tín ngưỡng về điềm báo, ma quỷ, phép thuật, thần linh, và các nghi lễ hoặc phong tục không dựa trên lý trí hay bằng chứng thực tế.
Mê tín khác với đức tin tôn giáo. Dẫu vậy, phân biệt mê tín và đức tin tôn giáo có thể phức tạp, vì cả hai đều liên quan đến niềm tin vào những điều không thể chứng minh hoặc giải thích hoàn toàn bằng lý trí hay khoa học. Tuy nhiên, đức tin tôn giáo thường khuyến khích những hành vi đạo đức, lòng từ bi và sự đoàn kết xã hội, trong khi mê tín thường dẫn đến những hành vi phi lý trí và không an toàn, như tin vào bùa chú, phù thủy hoặc các nghi lễ có hại. Những người mê tín, thường sẽ không có hoặc thiếu đức tin!
Một đặc điểm nổi bật thường thấy ở một xã hội mê tín là đông đảo người trong xã hội này thường tin rằng một số sự kiện hoặc hiện tượng tự nhiên là điềm báo cho tương lai. Xã hội mê tín thường có nhiều nghi lễ và phong tục phức tạp mà người ta tin rằng sẽ đem lại may mắn hoặc tránh được xui xẻo, tin vào sức mạnh của bùa chú hoặc các loại phép thuật, có niềm tin mạnh mẽ vào sự tồn tại của ma quỷ, linh hồn và các thực thể siêu nhiên khác. Trong một xã hội mê tín, khoa học và lý trí thường bị xem nhẹ hoặc bị từ chối. Thay vào đó, các niềm tin phi lý và không có bằng chứng khoa học lại được coi trọng. Họ thường tôn sùng và dựa vào những người tự nhận có khả năng siêu nhiên, như thầy bói, thầy cúng hoặc các nhà tiên tri. Những hiện tượng bất thường hoặc hiếm gặp thường được diễn giải theo các niềm tin mê tín, và người ta có thể phản ứng một cách quá mức hoặc không hợp lý với những hiện tượng này.
Lịch sử nhân loại đã ghi lại không ít những xã hội mê tín. Chẳng hạn, Châu Âu thời Trung Cổ với niềm tin vào phù thủy, ma quỷ và những hiện tượng siêu nhiên rất phổ biến, những cuộc săn lùng phù thủy và các cuộc hành hình vì mê tín diễn ra ở nhiều nơi. Xã hội Maya và Aztec có những nghi lễ hiến tế người sống để làm vui lòng các vị thần và đảm bảo mùa màng bội thu. Ai Cập cổ đại cũng tin vào nhiều thần linh và hiện tượng siêu nhiên, điều này thể hiện qua các nghi lễ tôn giáo và lễ tang. Xã hội Nhật Bản thời Edo với các tín ngưỡng mê tín như bùa chú, ma quỷ và linh hồn người chết cũng ảnh hưởng mạnh đến đời sống hàng ngày của người dân.
Nguyên nhân tạo ra một xã hội mê tín thường đa dạng và phức tạp. Trước hết là do con người không được tiếp cận thông tin chính xác, thiếu kiến thức khoa học, nhất là khi khoa học và công nghệ chưa phát triển hoặc không được phổ biến rộng rãi. Ngoài ra, văn hóa, phong tục, tập quán và tín ngưỡng truyền thống có thể chứa đựng nhiều yếu tố mê tín và chúng được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Nỗi sợ hãi, sự bất ổn và bất an trong những thời kỳ khủng hoảng, chiến tranh hoặc thiên tai khiến con người có xu hướng tìm kiếm sự an ủi và hy vọng qua mê tín. Chưa kể, bản thân một số tôn giáo cũng có chứa đựng những yếu tố mê tín, ảnh hưởng đến quan điểm và hành vi của tín đồ.
